logo=EHBO Basis EHBO waar je als kajakker mee geconfronteerd kan worden. Weet wat je kan doen!

Onderkoeling

Als je begint met kajakken is er een behoorlijk risico dat je een keer omvalt. Na verloop van tijd word je iets vaardiger en zal je minder gauw omslaan maar het risico blijft bestaan. Over het algemeen valt een vaardige en ervaren kajakker (m/v) niet om, ook niet als het wat heftiger is. Maar ook die ervaren kajakker haalt ook nog wel eens een nat pak op een onbewaakt moment. Je zit bijvoorbeeld gezellig te praten en om je heen te kijken en opeens blijft je de peddel in een boomtak haken, of je maakt gewoon een misslag en je ligt om. Kortom: van kajakken wordt je wel eens nat.

winter Varen in de winter is mooi, de natuur is vaak geweldig indrukwekkend en je komt in ieder geval nog eens buiten. Natuurlijk moet je gepaste kleding dragen, vaak met een hoofddeksel en altijd een zwemvest aan. Daarnaast is het verstandig om nog wat veiligheidszaken te overdenken. Vaar bij voorkeur niet alleen en zorg dat je bij eventueel omvallen altijd snel uit het water kan komen. Via de harde oever aan de Heerhugowaardse kant van het kanaal is het bijvoorbeeld gemakkelijker om uit het water te komen dan dwars door de rietkraag aan de overkant. Neem droogverpakte reserve kleding en schoenen mee in je boot, net als warme drank, een telefoon en wat geld. Dus iets strengere eisen als in de zomer en nu het kouder is, is het nog belangrijker je er consequent aan te houden! Als je weet wat je doet is het prachtig varen in de winter en het vroege voorjaar. Het is zaak om bij het kiezen van je uitrusting niet alleen op het weer en de luchttemperatuur te letten maar vooral op de watertemperatuur.

Onderkoeling of hypothermie is een toestand waarbij de centrale lichaamstemperatuur (de hoogste temperatuur midden in de romp) van een persoon zover is gedaald dat de normale stofwisseling in gevaar komt. Onderkoeling begint als de lichaamstemperatuur zakt tot onder de 35 C. Als de lichaamstemperatuur zelfs onder de 32 C zakt, wordt de situatie kritiek en kan uiteindelijk tot de dood leiden. Onderkoeling kan snel optreden door in zeer koud water te vallen of door langdurig iets te koud te zijn. In de onderstaande tabel staat je overlevingskans bij een bepaalde temperatuur en tijd in het water, maar besef wel dat de tijd waarin je zelf nog kunt handelen, zoals in een boot klimmen aanzienlijk korter is. De tijd die je nodig hebt voor een redding zal varieren van enkele minuten op vlak water onder gunstige omstandigheden tot een kwartier of langer op iets ruimer water met flinke wind. En dan hebben we het er maar even niet over als het echt uit de hand loopt. In de film zwemt of loopt de held(m/v) soms uren lang in koud water, de werkelijkheid is echter minder fraai.

Overlevingskansen in water
Watertemperatuur 0C 5C 10C 15C Deze tabel van de KNRM is gebaseerd op overleven en niet op je resterende kracht om actief aan je redding mee te werken. Als je die kracht niet meer hebt dan worden je kansen wel erg klein. Dus de tijd dat je zelf nog voldoende kracht hebt om uit het water te klimmen is aanzienlijk korter dan vermeld in de tabel. De waarden zijn gebaseerd op Stilliggen en klein maken. Een aantal lichamelijke eigenschappen veroorzaakt grote individuele verschillen.
Wetsuit 15 min. 3 uur 9 uur 12 uur
Gekleed 9 min. 1 uur 3 uur 5 uur
Zwemkleding 2 min. 0,5 uur 1 uur 2 uur

Eenmaal uit het water gaat de wind chill factor een belangrijke rol spelen. Zorg dus voor luwte met behulp van een overlevingszak en een boot. Vergeet ook niet een muts op te zetten. Het hoofd is 10% van het huidoppervlak maar het warmteverlies via het hoofd kan oplopen tot wel 50% van het totaal.

Onderkoeling ligt niet alleen in de winter op de loer. Onderstaande foto is gemaakt begin augustus na een uur in water van bijna 15 graden met (zomer)wetsuit en anorak. Het begon als oefening maar werd iets echter. Eenmaal aan land bleef het oefenslachtoffer het te lang koud houden. Aan het eind van de dag was betrokkene gelukkig weer helemaal opgeknapt.

Overlevingszak Een beginnende onderkoeling is prima op te lossen met droge kleding, uit de wind houden, flink te bewegen (varen) en warme drank te drinken, liefst met suiker. Wat je niet moet doen is wrijven of masseren, zeker niet met sneeuw. Alcohol geeft wel even een warm gevoel maar het werkt averechts, je kern koelt sneller af. Wat je wel moet doen is snel uit het water komen, lucht koelt minder af dan water. Uit de wind koel je minder snel af, zo mogelijk droge en/of winddichte kleding aan trekken. Ook een zwemvest helpt tegen afkoelen. Zolang het slachtoffer zelf, zonder hulp kan drinken is warme drank, liefst met suiker erg nuttig. Verder spoedig weer gaan varen, van bewegen wordt je warm. Broeien in de oranje overlevingszak voordat je weer gaat varen helpt de ergste kou te bestrijden. Als het kan een warme douche laten nemen, maar alleen zolang het slachtoffer dat zelfstandig kan. Blijf voor de zekerheid wel in de buurt. Mogelijk houdt het slachtoffer er de rest van de dag een rozig en wat vermoeid gevoel aan over maar meestal zijn er geen verdere gevolgen.

De volgende fase is hyperactief gedrag of juist sufheid gecombineerd met niet meer rillen en onverschillig reageren, zoals geen aandacht meer voor kleding gesloten houden. Ondanks het vaak verbeterde humeur van het slachtoffer is het zaak nu snel in te grijpen. Het slachtoffer doet dat zelf niet meer! Snel en doortastend handelen dus, de volgend fase is rap onderweg en die wil je zien te vermijden.

logo 112 Als het slachtoffer onwel wordt, verminderd bewustzijn heeft, of echt slecht reageert is het hoog tijd om medische hulp (112) in te schakelen. Laat het slachtoffer horizontaal liggen. Hem/haar voorzichtig in de oranje overlevingszak stoppen (of overlevingsdeken). Zo veel mogelijk uit de wind houden en isoleren. Als de situatie al zo ernstig is dan niet meer laten drinken en niet meer van buitenaf opwarmen, dus ook niet tegen het slachtoffer aan gaan liggen. De warmte trekt dan vanuit de kern naar de huid en dat kan fataal zijn.


Meer informatie:

logo KNRM logo Oranje Kruis logo NKB logo nkb zeevaren